display result search
- 94
- 1000
- 1000
- 1000
رمضان، بهار تکلیف و تجلی خدا، 4
سخنرانی حجت الاسلام مسعود عالی با موضوع «رمضان، بهار تکلیف و تجلی خدا»، جلسه چهارم:نقش اسماء الهی در عالم اسباب ، سال 1404
بحث امشب ما در ادامه تفسیر آیه شریفه بسم الله الرحمن الرحیم هست که در سوره حجر، سوره آداب و اخلاق، قرار دارد. قبل از اینکه بحث اصلی را شروع کنم، یک سوال را پاسخ میدهم که شاید برای بعضی از دوستان پیش آمده باشد و آن این است که اگر بسم الله اینقدر مهم است، پس چرا اول بعضی از دعاها مثل تعقیبات ماه مبارک رمضان یا علی یا عظیم یا غفور، یا اللهم ادخل علی اهل القبور سرور یا تعقیبات ماه رجب یا من ارجوه لکل خیر یا زیارتها مثل السلام علیک یا اباعبدالله بسم الله ندارند؟ مقصود از بسم الله این است که یک چیزی با اسم خدا شروع بشود، الزاما بسم الله الرحمن الرحیم نیست. فقهای ما در رسالهها فرمودهاند موقع ذبح حیوان، برای اینکه حلال بشود، حتما لازم نیست بسم الله الرحمن الرحیم گفته شود؛ اگر کسی سبحان الله بگوید، الله اکبر بگوید، لا اله الا الله بگوید، الحمدلله بگوید، کافی است. چون قرآن میفرماید: ولا تاکلوا مما لم یذکر اسم الله علیه، یعنی از چیزی که اسم خدا روی آن برده نشده نخورید، نفرموده حتما بسم الله الرحمن الرحیم باشد. در آن دعاها هم وقتی میگویید یا علی یا عظیم، علی اسم خداست. وقتی میگویید اللهم یعنی یا الله، اسم خداست. در تعقیبات ماه رجب یا من ارجوه لکل خیر، یعنی ای خدایی که به او امید دارم، اسم خداست. در سلام، السلام علیک، سلام یکی از اسماء خداست. پس این دعاها با اسم خدا شروع شدهاند، منتها با اسامی دیگر خدا. البته اگر کسی بدون قصد ورود و به قصد رجا و ثواب، بسم الله الرحمن الرحیم را اضافه کند اشکالی ندارد. خداوند متعال اسمایی دارد و مقصود از اسماء خدا، کمالات خداست. پروردگار عالم هزار و یک کمال دارد که در دعای جوشن کبیر آمده است. این کمالات، اسماء حسنی هستند یعنی بهترین اسماء، به خاطر اینکه بعضی از این کمالات را ماها هم داریم؛ ما هم عالمیم، ما هم قادریم، ما هم سمیع و بصیریم، ما هم حیات داریم. اما کمالات ما اولا از خودمان نیست، ثانیا محدود است. کمالات خداوند متعال هم از خودش است و هم بینهایت است و هیچ نقصی در آن نیست. به همین جهت اسماء خدا بهترین اسماء است. اسماء خدا عالم را پر کرده است. هر موجودی در این عالم، هر کمالی که دارد، شعاعی از کمالات و اسماء خداست. هیچ موجودی از خودش کمال مستقلی از خدا ندارد، چون اگر مستقل از خدا باشد یعنی محتاج به خدا نیست و چنین چیزی ممکن نیست. همه موجودات در اصل وجود و در کمالات وجودشان محتاجند. انتم الفقراء الی الله، همه شما فقیرید، همه موجودات در مقابل خدا صفرند و هر کمالی دارند به تناسب ظرفیتشان به آنها داده شده است.
اصلا ما را از عالم بالا به عالم پایین آوردند برای اینکه بفهمیم فقیر و عاجزیم و چیزی نداریم. در کتاب علل الشرایع شیخ صدوق روایت شده که از امام صادق علیه السلام سوال کردند: ما در عالم بالا بودیم، خدا چرا ما را به زمین آورد؟ حضرت فرمود: اگر در آن عالم میماندید، چون نقص و عجز خود را نمیفهمیدید، ادعای خدایی میکردید. ما را به عالم پایین آوردند تا بفهمید هیچ نیستید و گدایی کنید. امام صادق علیه السلام فرمود: اگر سه چیز نبود، انسان سرش را جلو خدا خم نمیکرد: فقر، مرض و مرگ. این سه چیز باعث میشود انسان بفهمد هیچ ندارد. اگر اینها نبود، انسان خود را مستغنی میدید و سر به طغیان برمیآورد. در این عالم هر کسی کاری میکند، با حول و قوه خدا کار میکند. لا حول و لا قوه الا بالله. اگر میایستیم، مینشینیم، میشنویم، میبینیم، راه میرویم، مطالعه میکنیم، همه کارها با حول و قوه خداست. عالم دنیا عالم اسباب است. برای شفا باید به سراغ دکتر و دارو رفت، برای علم باید به سراغ استاد و کتاب رفت، برای رزق باید به سراغ شغل و کار رفت. اما پشت همه این اسباب، اسماء الهی کار میکنند. پشت اسباب شفا، اسم شافی خداوند است. پشت اسباب علم، اسم علیم خداوند است. پشت اسباب رزق، اسم رزاق خداوند است. امام سجاد در دعای هفتم صحیفه سجادیه به خداوند عرض میکند: «و نسبت بلطفک کل اسباب» یعنی به لطف توست که اسباب، اسبابند. عالم را خدا اداره میکند. پشت تمام اسباب، اسماء الهی هستند. چه بسم الله بگوییم چه نگوییم، اسم خدا پشت همه کارهاست. اما به ما گفتند بسم الله بگویید تا تکیهتان به اسباب نباشد، به اسماء باشد. از اسباب استفاده کنید اما تکیه به اسباب نکنید. کسی که این باور را داشته باشد، هیچ وقت ناامید نمیشود. اگر اسباب شفا نبود، میداند اسم شافی خدا هست. یکی از دلایلی که دعاها مستجاب نمیشود این است که بعضی ها تلاش نمیکنند و توقع دارند خدا بدون تلاش آنها کار را انجام دهد. کسی که با اسماء خدا کار میکند، نه از بودن اسباب ذوقزده میشود و خدا را فراموش میکند، نه از نبود اسباب ناامید میشود. در همه حال میداند خدا پشت کار است.
بحث امشب ما در ادامه تفسیر آیه شریفه بسم الله الرحمن الرحیم هست که در سوره حجر، سوره آداب و اخلاق، قرار دارد. قبل از اینکه بحث اصلی را شروع کنم، یک سوال را پاسخ میدهم که شاید برای بعضی از دوستان پیش آمده باشد و آن این است که اگر بسم الله اینقدر مهم است، پس چرا اول بعضی از دعاها مثل تعقیبات ماه مبارک رمضان یا علی یا عظیم یا غفور، یا اللهم ادخل علی اهل القبور سرور یا تعقیبات ماه رجب یا من ارجوه لکل خیر یا زیارتها مثل السلام علیک یا اباعبدالله بسم الله ندارند؟ مقصود از بسم الله این است که یک چیزی با اسم خدا شروع بشود، الزاما بسم الله الرحمن الرحیم نیست. فقهای ما در رسالهها فرمودهاند موقع ذبح حیوان، برای اینکه حلال بشود، حتما لازم نیست بسم الله الرحمن الرحیم گفته شود؛ اگر کسی سبحان الله بگوید، الله اکبر بگوید، لا اله الا الله بگوید، الحمدلله بگوید، کافی است. چون قرآن میفرماید: ولا تاکلوا مما لم یذکر اسم الله علیه، یعنی از چیزی که اسم خدا روی آن برده نشده نخورید، نفرموده حتما بسم الله الرحمن الرحیم باشد. در آن دعاها هم وقتی میگویید یا علی یا عظیم، علی اسم خداست. وقتی میگویید اللهم یعنی یا الله، اسم خداست. در تعقیبات ماه رجب یا من ارجوه لکل خیر، یعنی ای خدایی که به او امید دارم، اسم خداست. در سلام، السلام علیک، سلام یکی از اسماء خداست. پس این دعاها با اسم خدا شروع شدهاند، منتها با اسامی دیگر خدا. البته اگر کسی بدون قصد ورود و به قصد رجا و ثواب، بسم الله الرحمن الرحیم را اضافه کند اشکالی ندارد. خداوند متعال اسمایی دارد و مقصود از اسماء خدا، کمالات خداست. پروردگار عالم هزار و یک کمال دارد که در دعای جوشن کبیر آمده است. این کمالات، اسماء حسنی هستند یعنی بهترین اسماء، به خاطر اینکه بعضی از این کمالات را ماها هم داریم؛ ما هم عالمیم، ما هم قادریم، ما هم سمیع و بصیریم، ما هم حیات داریم. اما کمالات ما اولا از خودمان نیست، ثانیا محدود است. کمالات خداوند متعال هم از خودش است و هم بینهایت است و هیچ نقصی در آن نیست. به همین جهت اسماء خدا بهترین اسماء است. اسماء خدا عالم را پر کرده است. هر موجودی در این عالم، هر کمالی که دارد، شعاعی از کمالات و اسماء خداست. هیچ موجودی از خودش کمال مستقلی از خدا ندارد، چون اگر مستقل از خدا باشد یعنی محتاج به خدا نیست و چنین چیزی ممکن نیست. همه موجودات در اصل وجود و در کمالات وجودشان محتاجند. انتم الفقراء الی الله، همه شما فقیرید، همه موجودات در مقابل خدا صفرند و هر کمالی دارند به تناسب ظرفیتشان به آنها داده شده است.
اصلا ما را از عالم بالا به عالم پایین آوردند برای اینکه بفهمیم فقیر و عاجزیم و چیزی نداریم. در کتاب علل الشرایع شیخ صدوق روایت شده که از امام صادق علیه السلام سوال کردند: ما در عالم بالا بودیم، خدا چرا ما را به زمین آورد؟ حضرت فرمود: اگر در آن عالم میماندید، چون نقص و عجز خود را نمیفهمیدید، ادعای خدایی میکردید. ما را به عالم پایین آوردند تا بفهمید هیچ نیستید و گدایی کنید. امام صادق علیه السلام فرمود: اگر سه چیز نبود، انسان سرش را جلو خدا خم نمیکرد: فقر، مرض و مرگ. این سه چیز باعث میشود انسان بفهمد هیچ ندارد. اگر اینها نبود، انسان خود را مستغنی میدید و سر به طغیان برمیآورد. در این عالم هر کسی کاری میکند، با حول و قوه خدا کار میکند. لا حول و لا قوه الا بالله. اگر میایستیم، مینشینیم، میشنویم، میبینیم، راه میرویم، مطالعه میکنیم، همه کارها با حول و قوه خداست. عالم دنیا عالم اسباب است. برای شفا باید به سراغ دکتر و دارو رفت، برای علم باید به سراغ استاد و کتاب رفت، برای رزق باید به سراغ شغل و کار رفت. اما پشت همه این اسباب، اسماء الهی کار میکنند. پشت اسباب شفا، اسم شافی خداوند است. پشت اسباب علم، اسم علیم خداوند است. پشت اسباب رزق، اسم رزاق خداوند است. امام سجاد در دعای هفتم صحیفه سجادیه به خداوند عرض میکند: «و نسبت بلطفک کل اسباب» یعنی به لطف توست که اسباب، اسبابند. عالم را خدا اداره میکند. پشت تمام اسباب، اسماء الهی هستند. چه بسم الله بگوییم چه نگوییم، اسم خدا پشت همه کارهاست. اما به ما گفتند بسم الله بگویید تا تکیهتان به اسباب نباشد، به اسماء باشد. از اسباب استفاده کنید اما تکیه به اسباب نکنید. کسی که این باور را داشته باشد، هیچ وقت ناامید نمیشود. اگر اسباب شفا نبود، میداند اسم شافی خدا هست. یکی از دلایلی که دعاها مستجاب نمیشود این است که بعضی ها تلاش نمیکنند و توقع دارند خدا بدون تلاش آنها کار را انجام دهد. کسی که با اسماء خدا کار میکند، نه از بودن اسباب ذوقزده میشود و خدا را فراموش میکند، نه از نبود اسباب ناامید میشود. در همه حال میداند خدا پشت کار است.
تاکنون نظری ثبت نشده است